۲۲ کتاب تازه‌ منتشرشده‌ی خوب؛ با اینا زمستونو سر می‌کنم!

انگار کنید که برادران روزنامه‌ی «ک» بند و بساط را جمع کرده‌اند و تشریف برده‌اند به اداره‌ی کتاب وزارت فخیمه‌ی ارشاد. چه اتفاقی می‌افتد؟ لازم نیست فسفر بسوزانید: دقیقن هم‌این اوضاعی که الان شاهد هستیم. روند صدور مجوز و ممیزی کتاب‌ها از «وخیم» گذشته و به «فاجعه» رسیده است. اگر خواجه حافظ شیرازی زنده بود و دیوان‌ غزلیات‌اش را برای دریافت مجوز ارائه می‌داد، احتمالن حاصل کار به جای «غزلیات حافظ» باید باعنوان «رباعیات حافظ» به بازار عرضه می‌شد. اصلن خودتان قضاوت کنید، درست است زن و بچه‌ی مردم با چون‌این مصراع‌هایی مواجه شوند؟: «دست غیب آمد و بر سینه‌ی نامحرم زد». استغفراللاه!

خلاصه، اوضاع بدجور قاراشمیش است و تنها کاری که از ما برمی‌آید این است که بنشینیم و دست به دعا برداریم که دولت محمود احمدی‌نژاد «دولت مستعجل» باشد، و رییس‌جمهور آینده یک اصلاح‌طلب. با این مقدمه لابد خودتان دریافته‌اید که اوضاع کتاب و نشر بسیار بد است و معدود آثاری موفق می‌شوند «هفت‌خان صفار» را طی کنند و روی پیشخان کتاب‌فروشی‌ها قرار بگیرند. من، به روال ماه‌های اخیر، بیست و دو تا از این کتاب‌ها را که گمان می‌کردم ارزش خریدن و خواندن دارند برای‌تان معرفی کرده‌ام و پیش‌نهاد می‌کنم اگر گذارتان به کتاب‌فروشی‌ها افتاد و خواستید کتاب بخرید، آن‌ها را هم مدنظر داشته باشید.

این کتاب‌ها را نویسنده‌ها و مترجمان و ناشران‌شان برای من فرستاده‌اند و یا خودم خریده‌ام. ترتیب معرفی ترتیب الفبایی‌ست و هیچ تقدم و تاخری ندارد. لابد می‌دانید که روزنامه‌ی «کارگزاران» را توقیف کرده‌اند؛ به محض این‌که با نشریه‌ی جدیدی آغاز به هم‌کاری کنم روی تعدادی از این کتاب‌ها یادداشت‌های مفصل‌تر خواهم نوشت.

آب‌خوردن مورچه
یاشار کمال
ترجمه‌ی علی‌رضا سیف‌الدینی
نشر ققنوس، ۷۲۷ صفحه، ۹۵۰۰ تومان

یاشار کمال، نویسنده‌ی نامی ترک که دیرزمانی‌ست کاندیدای دریافت نوبل ادبیات هم هست، از دهه‌ها پیش در ایران یک نویسنده‌ی محبوب است. ده‌ها کتاب (اشتباه نخوانده‌اید! خود من یازده کتاب از او در کتاب‌خانه‌ام دارم!) از این نویسنده‌ی پرکار به فارسی ترجمه شده که غالب آن‌ها هم به چاپ‌های مکرر رسیده‌اند. «اینجه‌ ممد»، «ارباب‌های آقچاساز»، «قهر دریا» و تریلوژی «آن‌سوی کوهستان» از مهم‌ترین این کتاب‌ها هستند. «علی‌رضا سیف الدینی» کمر بسته به ترجمه‌ی تریلوژی جدید و خواندنی یاشار کمال، یعنی «قصه‌ی جزیره». اولین جلد آن «بنگر فرات خون است» پارسال منتشر شد و اخیرن جلد دوم آن، یعنی هم‌این «آب‌خوردن مورچه»، به بازار آمده است. جلد سوم این تریلوژی، «خروس‌خوان»، نیز در دست چاپ است. خوشا به حال دوست‌داران فراوان یاشار کمال!

***

آفریقایی
ژان ماری گوستاو لوکلزیو
ترجمه‌ی آزیتا همپارتیان
نشر نیلوفر، ۱۱۶ صفحه، ۲۴۰۰ تومان

لابد دیگر می‌دانید که این جناب «لوکلزیو» ام‌سال برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات شد و یک و اندی میلیون دلار را گذاشت در کوله‌پشتی‌اش و دست مادربچه‌ها را گرفت که برود عوض این ۴۵ سالی را درآورد که در آن فقط نوشت و نوشت و وقت نکرد «منزل» را ببرد پیک‌نیک و سینما و جگرکی! (اولین کتاب لولکزیو، رمان «صورت‌جلسه»، در سال ۱۹۶۳ منتشر شده.) پدر این هم‌سر مهربان و دل‌سوز مدت‌های مدیدی در آفریقا پزشک بوده و «ژان» نیز مدتی با مادر و برادرش در آفریقا زندگی کرده است. نتیجتن این‌که نشسته و کتابی درباره‌ی زمان حضورش در آفریقا نوشته که من می‌گویم «رمان» است و رمانی بس خواندنی. جوری که بعد از خواندن‌اش هوس می‌کنید هرطور شده یک سفر بروید آفریقا و ته و توی ماجرا را درآورید. یک عده‌ی دیگر هم، از جمله مترجم خوب کتاب: دکتر آزیتا همپارتیان، معتقدند آفریقایی صرفن یک «بیوگرافی»ست. اگر مایل‌اید بیش‌تر درباره‌ی «آفریقایی» بدانید این‌جا را کلیک کنید و گفت‌وگوی من با دکتر همپارتیان درباره‌ی این کتاب، و از جمله جدل درباره‌ی رمان‌بودن یا نبودن آن!، را بخوانید. این گفت‌وگو در یکی از آخرین شماره‌های روزنامه‌ی «کارگزاران» و اندکی پیش از توقیف روزنامه منتشر شده است.

***

آویشن قشنگ نیست
حامد اسماعیلیون
نشر ثالث، ۴۷ صفحه، ۱۰۰۰ تومان

یک مجموعه‌داستان بسیار کوتاه و خوش‌خوان که می‌توانید یکی، دو ساعته از سر تا ته‌اش را بخوانید. فراموش هم نکنید که این کتابی که در عرض یک ساعت می‌خوانید و لذت‌اش را می‌برید چند سال در پروسه‌ی نشر گرفتار بوده و، به مدد سخت‌گیری‌های وزارت ارشاد، یکی، دو سالی را در وزارت‌خانه‌ی محترم به خور و خواب و استراحت گذرانده تا بالاخره توانسته مجوز بگیرد و به دست من و شما برسد. داستان اول کتاب این‌طور آغاز می‌شود: «از مرگ من هشت سال می‌گذرد، هشت سال و سه ماه. بارها به این مرگ، لحظه‌ی احتضار و انعکاس وحشت در چشم‌های‌ام اندیشیده‌ام...» اگر وسوسه شده‌اید ادامه‌ی داستان را بخوانید، سریع‌ترین راه میدان هفت تیر است! فروش‌گاه نشر ثالث، زیر پل کریم‌خان.

***

از عشق و دیگر اهریمنان
گابریل گارسیا مارکز
ترجمه‌ی احمد گلشیری
نشر آفرینگان، ۲۲۰ صفحه، ۲۸۰۰ تومان

آدم خجالت می‌کشد بخواهد «مارکز» را به دوست‌داران کتاب معرفی کند! خیلی از شما دست‌کم یکی، دو کتاب از او خوانده‌اید و همه می‌دانید او که هست و چه جای‌گاهی در ادبیات معاصر جهان دارد. «از عشق و دیگر اهریمنان» سومین کتاب از مجموعه‌ی «شاه‌کارهای کوتاه» است که نشر «آفرینگان» آن‌ها را با طرح جلد و شکل ظاهری زیبا منتشر می‌کند. با وجود این‌که چند ترجمه‌‌ی دیگر از این رمان در بازار وجود دارد، این کتاب طی چند سال اخیر به چاپ سوم رسیده است که خوب، مشخص است علت آن اقبال خواننده‌گان است. لذت مطالعه‌ی این شاه‌کار نسبتن کوتاه مارکز را از دست ندهید.

***

پدرو پارامو
خوان رولفو
ترجمه‌ی احمد گلشیری
نشر آفرینگان، ۲۱۸ صفحه، ۳۲۰۰ تومان

اولین بار که این رمان را خواندم مات و مبهوت ماندم! هنوز هم آن فضای جادویی و بی‌نظیر در ذهن‌ام است و لذت مطالعه‌ی این شاه‌کار زیر زبان‌ام. الان که این سطور را تایپ می‌کنم هوس کردم دوباره «پدرو پارامو» را دست بگیرم و بازخوانی کنم. اگر شما هنوز این کتاب را نخوانده‌اید پیش‌نهاد می‌کنم با قید یک فوریت از زیرکتاب‌ها بیرون‌اش بکشید و بگذارید روی کتاب‌های در صف انتظار برای مطالعه شدن! «پدرو پارامو» پنجمین کتاب از مجموعه‌ی «شاه‌کارهای کوتاه» نشر آفرینگان است و این روزها چاپ پنجم آن به بازار عرضه شده است.

***

پری فراموشی
فرشته احمدی
نشر ققنوس، ۲۳۰ صفحه، ۳۸۰۰ تومان

«فرشته احمدی» سال‌ها پیش با نقدها و یادداشت‌های‌اش در مطبوعات به‌عنوان یک روزنامه‌نگار قدم به عرصه‌ی ادبیات گذاشت. پاییز ۸۳ نشر «قصه» ـ که منیرو روانی‌پور و بابک تختی عزیز آن‌را مدیریت می‌کردند ـ مجموعه‌داستان او با نام «سارای همه» را منتشر کرد تا با فرشته‌ احمدی ِ «نویسنده» هم آشنا شویم. «سارای همه» یازده داستان دارد که غالب آن‌ها روایت‌گر روابط فروپاشیده‌ی انسان‌هاست. حالا کوتاه‌مدتی‌ست که نشر «ققنوس» رمان «پری فراموشی» فرشته احمدی را منتشر کرده تا کم‌کم جای‌گاه این نویسنده تثبیت شود. «مدیا کاشی‌گر»، در یکی از اولین ابراز نظرها درباره‌ی رمان «پری فراموشی»، گفته است که این رمان «بلایی به سر»ش آورده! به نظر شما ممکن است سر ما هم بلایی بیاورد؟!

***

پندهای سورائو
فرانتس کافکا
ترجمه‌ی گیتا گرکانی
نشر کاروان، ۱۳۸ صفحه، ۴۰۰۰ تومان

در سال ۱۹۱۷ پزشکان بیماری سل کافکا را تشخیص دادند و چندی بعد او با دریافت مرخصی به خانه‌ی خواهرش «اوتلا» در روستای «سوارئو» (یا به تلفظ صحیح‌تر: تسورائو) رفت و تا آوریل ۱۹۱۸ را در آن‌جا به استراحت گذراند. دوری از فلیسه بائر (که مسائل نامزدی با او سال‌ها کافکا را رنج داده بود)، خانواده و محدودیت‌های آن و نیز الزامات شغلی فضای ذهنی آسوده‌ای برای کافکا رغم زد و باعث شد این هشت ماهی که در سورائو گذشت یکی از خوش‌ترین ایام برای نویسنده‌ی تن‌رنجور باشد. کافکا طی این مدت دست به تجربه‌ای تازه زد و آن نوشتن قطعات بسیار کوتاه فلسفی و تمثیلی بود. این قطعات حالا با ترجمه‌ی «گیتا گرکانی» و به همت انتشارات کاروان در کتابی با چاپ نفیس در اختیار دوست‌داران ایرانی این نویسنده‌ی چک‌تبار قرار گرفته است. اگر می‌خواهید بیش‌تر راجع به این کتاب بدانید این‌جا را کلیک کنید و یادداشت من درباره‌ی آن‌را، که چندی پیش در روزنامه‌ی کارگزاران منتشر شد، بخوانید.

***

چه دیر...
مه‌کامه رحیم‌زاده
نشر ققنوس، ۲۱۵ صفحه، ۳۲۰۰ تومان

رمان جدید «مه‌کامه رحیم‌زاده» که از شاگردان داستان‌نویسی «هوشنگ گلشیری» بوده است و کتاب‌هایی چون «یلدا و رهایی»، «اتاق صورتی» و «رد پای حلزون» را در کارنامه دارد.

رمان فرم یادداشت‌های روزانه را دارد و در یک تورق به نظرم رسید که رمان خواندنی‌ای باشد.

***

دولت‌های فرومانده
نوام چامسکی
ترجمه‌ی اکرم پدرام‌نیا
نشر افق، ۵۷۴ صفحه، ۸۵۰۰ تومان

پروفسور «نوام چامسکی» یک همه‌چیزدان است! او هم‌آن‌قدر که در زبان‌شناسی تبحر دارد و در آن صاحب‌نظر است در حوزه‌ی سیاست نیز تبحر دارد. «نوام چامسکی» در این کتاب به دولت‌های فرومانده پرداخته است، یعنی دولت‌هایی که به‌رغم قدر بسیار از اداره‌ی بهینه‌ی امور ناتوان‌اند. از نظر او: «دولت متجاوز، مستبد، ستم‌گر یا دیکتاتور هم از جهتی فرومانده به شمار می‌آید، دست‌کم بر اساس معیارهای حقوق بین‌الملل ام‌روز». فکر کنم مطالعه‌ی چون‌این کتاب‌هایی نه فقط برای علاقه‌مندان سیاست که برای همه، به‌خصوص ادب دوستان و ادب پژوهان، مفید باشد، به‌خصوص آن‌که کتاب نویسنده‌ای چون «نوام چامسکی» داشته باشد. «دولت‌های فرومانده» دومین کتاب از مجموعه‌ی «سیاست ام‌روز» است که نشر افق به تازه‌گی انتشار آن‌را آغاز کرده است. نکته‌ی مهم این است که «افق»، چون غالب موارد، به‌طور داوطلبانه کپی‌رایت این اثر را نیز خریده است. کاش ناشران دیگر نیز چون‌این کنند تا دنیا ما را به‌عنوان یک عده راه‌زن فرهنگی نشناسد.

***

دیوانه‌ای در شهر
ژرژ سیمنون
ترجمه‌ی دکتر رامین آذربهرام
نشر مروارید، ۱۷۰ صفحه، ۲۸۰۰ تومان

شما را نمی‌دانم اما من عاشق رمان‌های پلیسی هستم! سال‌ها بود که این ژانر به ژانری عامه‌پسند در ایران تبدیل شده بود و خواندن رمان پلیسی کسر شأن محسوب می‌شد اما خوش‌بختانه مدتی‌ست دو اتفاق فرخنده رخ داده است، اول این‌که این گمان از بین رفته و دیگر، ترجمه‌های بسیار خوب و خواندنی از آثار برجسته‌ی ادبیات پلیسی انجام و منتشر می‌شود. در کنار مجموعه‌ی «دایره‌ی هفتم» که «کاوه میرعباسی» در نشر نیلوفر درمی‌آورَد نشرهای «خجسته» و «مروارید» هم به انتشار آثار پلیسی پرداخته‌اند. مروارید «دیوانه‌ای در شهر» اثر «ژرژ سیمنون»، «شرلوک هولمز در محلول هفت‌درصدی» و آثار دیگری را منتشر کرده یا در دست نشر دارد. «ژرژ سیمنون» نابغه‌ی ادبیات پلیسی‌ست و در طول عمرش بیش از سی‌صد رمان و داستان کوتاه نوشته است! او گاهی یک رمان کامل را تنها در سه ساعت می‌نوشت! با وجود این، هنوز کسی در ادبیات پلیسی به پای او نرسیده و غالب آثارش نوشته‌هایی بسیار جذاب و پرکشش هستند.

***

شرلوک هلمز در محلول هفت‌درصدی
نیکلاس مه‌یر
ترجمه‌ی دکتر رامین آذربهرام
نشر مروارید، ۲۶۴ صفحه، ۳۹۰۰ تومان

سِـر «آرتور کنان دویل» از بزرگ‌ترین و مشهورترین نویسنده‌گان داستان‌های پلیسی‌ست. او با خلق دو شخصیت‌ «شرلوک هلمز» و «دکتر واتسن» جاودانه شد و کارآگاهان آفریده‌اش را نیز در میراث ادبیات پلیسی دنیا نام‌آور کرد. سنت نوشتن داستان بر پایه‌ی رمان‌های مشهور و شخصیت‌های آن‌ها در غرب سنتی دیرپاست. «نیکلاس مه‌یر» نیز از کسانی‌ست که به این کار دست یازیده و با بهره‌گیری از شخصیت‌‌های مخلوق کنان دویل، شرلوک هلمز و واتسن، رمانی خواندنی آفریده که نه تنها اثری دست‌دوم نیست که با نوشته‌های خواندنی خود کنان دویل برابری می‌کند. این کتاب در زمان انتشار با استقبال بی‌نظیری مواجه شد و یک فیلم سینمایی نیز بر اساس آن ساختند. حالا دوست‌داران ایرانی ادبیات پلیسی نیز می‌توانند یک سرگرمی مفرح را تجربه کنند.

***

غریبه در بخار نمک
احمد آرام
نشر افق، ۱۵۱ صفحه، ۲۴۰۰ تومان

«احمد آرام» اولین مجموعه‌داستان‌اش، یعنی هم‌این «غریبه در بخار نمک» را در سال ۱۳۸۰ و توسط انتشارات «نیم‌نگاه» منتشر کرد. این کتاب مورد استقبال قرار گرفت و برای این نویسنده‌ی بوشهری لوح تقدیر اولین جایزه‌ی ادبی «یلدا» را به ارمغان آورد و در ضمن، در سومین دوره‌ی «جشن فرهنگ فارس» به‌عنوان به‌ترین مجموعه‌داستان انتخاب شد. با غیرفعال‌شدن انتشارات «نیم‌نگاه» سال‌ها بود که این کتاب خواندنی امکان تجدید چاپ نداشت. حالا نشر افق هم این اثر را دوباره در اختیار دوست‌داران داستان‌های کوتاه ایرانی قرار داده و هم کتاب تازه‌ای از احمد آرام: «آن‌ها چه کسانی بودند؟»

***

کجا می‌برند درختان مرده را؟
عاطفه طیه
نشر ققنوس، ۲۲۲ صفحه، ۳۵۰۰ تومان

یک رمان تازه از یک نویسنده‌ی جوان که متولد سال ۱۳۵۹ است. نویسنده‌گانی که پس از انقلاب ۵۷ به دنیا آمده‌اند کم‌کم دارند خودی نشان می‌دهند و به عرصه‌ی ادبیات داستانی ایران پا می‌گذارند تا بل‌که به مرور زمان جای بزرگان را پر کنند. انتشارات ققنوس چند سالی‌ست که از این نویسنده‌گان حمایت و کتاب‌های آن‌ها، اعم از رمان یا مجموعه‌داستان، را منتشر می‌کند. کاری که هر ناشری حاضر به انجام و پذیرفتن ریسک آن نیست. بسیاری از این نویسنده‌های کتاب اولی با انرژی‌ای که از دیدن اثر چاپ‌شده‌شان می‌گیرند جدی‌تر دست به قلم می‌برند و در کارهای بعدی‌شان نه یک قدم که چند قدم به جلو پیش می‌روند. امیدورام «عاطفه طیه» نیز چون‌این باشد.

***

گوساله‌ی دریایی
آلبرتو موراویا
ترجمه‌ی رضا قیصریه، هاله ناظمی
نشر کتاب خورشید، ۱۵۸ صفحه، ۳۰۰۰ تومان

انتشارات «کتاب خورشید» ادبیات ایتالیایی را در ایران دوباره زنده کرده و با چاپ آثار بی‌نظیر با ترجمه‌های بسیار وزین گنجینه‌ی آثار ترجمه‌شده به فارسی را غنی‌تر می‌کند. از مهم‌ترین کارهای این ناشر انتشار مجموعه‌آثار «ایتالو کالوینو»ست که تاکنون پنج کتاب از آن منتشر شده و چند کتاب دیگر نیز در دست ترجمه یا نشر است. انتشار آثار «آلبرتو موراویا»، نویسنده‌ی نامی ایتالیا، نیز از کارهای مهم و درخور ستایش این ناشر است. پیش از این دو کتاب «من که حرفی ندارم» و «آدم بدشانس» از این مجوعه منتشر شده و اخیرن هم دو کتاب دیگر، هم‌این «گوساله‌ی دریایی» و نیز «یک چیز به هر حال یک چیز است»، به بازار آمده است. «گوساله‌ی دریایی» شامل داستان‌های طنز و سوررئالیستی موراویاست.

***

مقدمه بر هزار و یک شب
آندره میکل
ترجمه‌ی جلال ستاری
نشر مرکز، ۸۷ صفحه، ۱۹۰۰ تومان

کتابی‌ست بس خواندنی درباره‌ی سرگذشت و سرنوشت مهم‌ترین میراث قصه‌گویی بشر. بسیاری از ابهامات درباره‌ی این کتاب را روشن می‌کند و افق‌های بسیار دیگری برای تحقیق و پژوهش می‌گشاید. «آندره میکل»، هزار و یک‌شب پژوه نامی فرانسوی، به هم‌راه هم‌کارش «جمال‌الدین بن شیخ» الجزایری در سال ۲۰۰۵ ترجمه‌ی جدید و متقنی از کتاب «هزار و یک شب» به زبان فرانسه ارائه دادند که انتشارات معروف «گالیمار» آن را در سه جلد به بازار فرستاد. جلال ستاری، که خود در هزار و یک شب شناسی مویی سپید کرده، ترجمه‌ی مقدمه‌ی روشن‌گر این کتاب را در اختیار فارسی‌زبانان قرار داده است. چند روز پیش به منزل جلال ستاری رفتم و با او گفت‌وگویی نسبتن طولانی درباره‌ی این کتاب و «هزار و یک شب» انجام دادم که قرار بود در روزنامه‌ی کارگزاران منتشر شود و با توقیف کارگزاران انتشارش به تعویق افتاد. امیدوارم به‌زودی این گفت‌وگو در نشریه‌ای چاپ شود.

***

مهمان مهتاب
فرهاد حسن‌زاده
نشر افق، ۴۱۴ صفحه، ۶۰۰۰ تومان

رمان تازه‌ای از نشر «افق» که مدتی‌ست فعال‌تر شده و کتاب‌های خیلی خوبی هم منتشر می‌کند. «مهمان مهتاب» یک رمان جنگی‌ست و نام خود را از این بیت «بیدل دهلوی» اقتباس کرده: «مکن خورشید را مهمان مهتاب/ که با هم در نسازد آتش و آب». لابد قبول دارید که ادبیات جنگ در کشور ما به نسبت کشورهای دیگر بسیار فقیر است و آن‌چه هم که در این زمینه داریم غالبن در دسته‌ی ادبیات سفارشی و مذهبی قرار می‌گیرد. خلق آثاری چون «مهمان مهتاب» که به پرداخت موضوع جنگ و مصائب آن خارج از گفتمان حاکمیت می‌پردازد اتفاق بسیار فرخنده‌ای‌ست که امیدوارم هم‌چون‌آن ادامه داشته باشد. بعید می‌دانم از خواندن «مهمان مهتاب» پشیمان شوید.

***

ناپدیدشده‌گان
آریل دورفمان
ترجمه‌ی احمد گلشیری
نشر آفرینگان، ۲۱۸ صفحه، ۲۸۰۰ تومان

چهارمین کتاب از مجموعه‌ی «شاه‌کارهای کوتاه» نشر آفرینگان. کاری از «آریل دورفمان» نویسنده‌ی نامی آرژانتینی. انتشار کتاب‌های دورفمان سال‌ها در شیلی و کشورهای امریکای لاتین ممنوع بود و او به ناچار نوشته‌های‌اش را با نام مستعار «اریک لوهمان» به چاپ می‌سپرد. این کتاب از سال ۱۳۷۹ تاکنون تجدیدچاپ نشده بود و حالا دوست‌داران این شاه‌کار کوچک می‌توانند به‌ساده‌گی نسخه‌ای از چاپ سوم آن‌را، که به تازه‌گی عرضه شده، تهیه کنند. از «دورفمان» کتاب دیگری با عنوان «اعتماد» و با ترجمه‌ی «عبداللاه کوثری» نیز به فارسی منتشر شده است.

***

ناشناخته‌مانده‌گان
پاتریک مدیانو
ترجمه‌ی ناهید فروغان
نشر چشمه، ۱۲۹ صفحه، ۲۴۰۰ تومان

«پاتریک مُدیانو» در فرانسه نویسنده‌ی نسبتن محبوبی‌ست و حالا دارد کم‌کم در ایران هم معروف و محبوب می‌شود. این دومین کتابی‌ست که «ناهید فروغان» ـ مترجم پیش‌کسوت که ترجمه‌ی آثاری چون «وانهاده»‌ی سیمون دوبووار را در کارنامه دارد ـ از مدیانو ترجمه می‌کند و طی هم‌این مدت اندک که از انتشارش گذشته هم خوب فروخته و هم مورد توجه منتقدان قرار گرفته است. نام اصلی این کتاب «Des Inconnues» است که ترجمه‌ی تحت‌اللفظی آن «ناشناس‌ها» یا «ناشناخته‌ها» یا «غریبه‌ها»ست. چون متاسفانه هنوز فرصت مطالعه‌ی کتاب را نیافته‌ام، نمی‌دانم چرا مترجم معادل «ناشناخته‌مانده‌گان» را برای آن برگزیده است. از مدیانو به‌زودی و با ترجمه‌ی «ساسان تبسمی» دو کتاب «خیابان بوتیک‌های خاموش» (نشر افراز) و «در کافه‌ی جوانی گم‌شده» (نشر افق) نیز به بازار می‌آیند.

***

نفرین ابدی بر خواننده‌ی این برگ‌ها
مانوئل پوییگ
ترجمه‌ی احمد گلشیری
نشر آفرینگان، ۳۱۸ صفحه، ۳۸۰۰ تومان

«نفرین ابدی بر خواننده‌ی این برگ‌ها» کار بسیار عجیبی‌ست. تقریبن تمام آن را دیالوگ تشکیل داده و بار تمامی عناصر داستان را یک‌تنه به دوش می‌کشد، این است که مطالعه‌ی آن لذت‌بخش است و چندان دش‌وار نیست. این کتاب و باقی آثار پوییگ (۱۹۳۲ – ۱۹۹۰) از چون‌آن قدرت ادبی‌ای برخوردارند که مرگ نابه‌هنگام این هم‌وطن بورخس را یکی از خسران‌های ادبی قرن بیستم در شمار آورده‌اند.

***

نفس‌تنگ
مهدی مرعشی
نشر چشمه، ۷۳ صفحه، ۱۷۰۰ تومان

لذت دیدن کتاب یک دوست روی پیش‌خوان کتاب‌فروشی لذت نابی‌ست. این لذت را دو، سه روز پیش در کتاب‌فروشی نشر چمشه دوباره تجربه کردم. «مهدی مرعشی» عزیز سال‌هاست که داستان‌ می‌نویسد و انصافن هم داستان‌های‌اش داستان‌های خوبی‌ست. «نفس‌تنگ» را از چند سال پیش آماده‌ی نشر داشت اما آن‌قدر مشکلات و دردسرها پیش آمد که انتشارش تا به ام‌روز به تعویق افتاد. «نفس‌تنگ» نه داستان کوتاه دارد که هیچ یک بیش از ده‌ صفحه نیستند. دیگر لابد خودتان می‌دانید که نشر چشمه «هر» مجموعه‌داستانی را منتشر نمی‌کند و در این چند سال غالب کارهایی که در حوزه‌ی داستان منتشر کرده است خواندنی بوده‌اند. «نفس‌تنگ» نیز از این قاعده مستثنا نیست.

***

نگران نباش
مهسا محب‌علی
نشر چشمه، ۱۴۷ صفحه، ۲۵۰۰ تومان

بعد از مجموعه‌ی «صدا»، که به‌نوعی حاصل خام‌دستی بود، مهسا محب‌علی دو کتاب منتشر کرده است: رمان «نفرین خاکستری» و مجموعه‌داستان «عاشقیت در پاورقی». هر دو را خوانده‌ام. درباره‌ی مجموعه‌ی دوم‌اش زمانی یادداشتی نوشتم که سویه‌ی منفی داشت. چند وقت پیش که دوباره سراغ این کتاب رفتم دیدم شاید در موقع مناسبی آن را نخوانده بودم و این‌بار به‌تر توانستم با داستان‌ها ارتباط برقرار کنم. خلاصه، چه بخواهیم و چه نخواهیم محب‌علی به یکی از نویسنده‌گان زن مهم این سال‌ها بدل شده و صدایی‌ست که نمی‌توان نشنیده‌اش گرفت. چند روزی بیش‌تر از چاپ این کتاب نمی‌گذرد ـ و چه بسا هنوز پخش آن آغاز نشده باشد ـ و من هم هنوز فرصت خواندن این کتاب را نیافته‌ام. با این حال، تقریبن مطمئمن‌ام که یک سر و گردن از کارهای قبلی نویسنده جلوتر خواهد بود و اثری‌ست که خیلی زود مورد توجه عامه‌ی مخاطبان و نیز منتقدان قرار خواهد گرفت. این‌را حرکت رو به رشد نویسنده در کارهای قبلی‌اش به ما می‌گوید.

***

یک‌چیز به هر حال یک‌چیز است
آلبرتو موراویا
ترجمه‌ی اعظم رسولی
نشر کتاب خورشید، ۱۶۵ صفحه، ۳۰۰۰ تومان

«اعظم رسولی» که پیش از این ترجمه‌ی روان و دقیق‌اش از «چه کسی در دریا مین کاشت؟» ایتالو کالوینو و نیز داستان‌های کوتاه کالوینو در دو کتاب «قارچ‌ها در شهر» و «کلاغ آخر از همه می‌رسد» را خوانده‌ایم حالا عهده‌دار ترجمه‌ی «یک‌چیز به هر حال یک‌چیز است» شده و انصافن خوب از پس کار برآمده است. نسخه‌ی ایتالیایی «یک‌چیز به هر حال یک‌چیز است» مجموعه‌داستان پرحجمی‌ست. در نسخه‌ی فارسی «یک‌چیز به هر حال یک‌چیز است» بیست داستان کتاب اصلی منتشر شده و باقی داستان‌ها به‌زودی در کتابی باعنوان «دیوار و شمع‌دانی» به مخاطبان عرضه خواهد شد.

«کارگزاران» توقیف شد + علت توقیف

«کارگزاران» هم به خیل مطبوعات توقیف شده پیوست. می‌دانید علت توقیف چه بود؟ این یک پاراگراف.

از ما روزنامه‌نگاران ایرانی بدبخت‌تر در جهان وجود ندارد. هر چند وقت یک‌بار باید با شنیدن خبر توقیف روزنامه لب‌خندهای نیمه‌جان‌مان روی لب بماسد و زانوی غم در بغل بگیریم. این دفعه نه تنها روزنامه را بستند که عده‌ای تهدید کرده‌اند با چوب و چماق به دفتر روزنامه حمله خواهند کرد. چرا مسئولان و این عده به جای «کارگزاران» ـ که فقط روی یک بی‌دقتی این بیانیه را نقل کرده است ـ یقه‌ی خود «تحکیم وحدت» را نمی‌گیرند؟ آدم یاد این بیت معروف می‌افتد که «گنه کرد در بلخ آهن‌گری... به شوشتر زدند گردن مس‌گری»!

به همه‌ی هم‌کاران‌ام تسلیت می‌گویم و از صمیم قلب امیدوارم دوباره فرصت هم‌کاری با جمع دوست‌داشتنی و حرفه‌ای‌شان را داشته باشم. آرزو می‌کنم هر جا که قلم می‌زنند موفق باشند. به امید آن روز که هیچ قلمی را شکسته نبینیم...

وقایع‌نگاری یک جنایت خنده‌دار! : ویژگی‌های پسامدرنیستی «پس باد همه‌چیز را با خود نخواهد برد» نوشته‌ی ریچارد براتیگان

حسین جاوید – روزنامه‌ی کارگزاران - ۱۰ دی ۸۷ (نسخه‌ی Html) (نسخه‌ی‌ Pdf)

با وجود این‌که چند سالی است ستاره‌ی بخت ریچارد براتیگان در ایران درخشیدن گرفته، هنوز کم نیستند کسانی که نوشته‌های این نویسنده‌ی آوانگارد را «بی سر و ته» می‌دانند و از برقراری ارتباط مناسب با آن‌ها و، به تبع این موضوع، لذت بردن از فرآیند خوانش و ادراک این آثار ناتوان‌اند. براتیگان در ایران آن‌طور که باید شناخته نشده و بیش‌تر یک «تب» همگانی است؛ عده‌ای فقط برای عقب نماندن از قافله و عده‌ی دیگری به‌جهت جذابیت لحن سرخوشانه، روایت شوخ‌طبعانه و داستان‌گویی ناب براتیگان (به‌رغم همه‌ی نوآوری‌ها و پیچیدگی‌ها) آثار او را مطالعه می‌کنند.

در این میان، کم‌تر دیده شده که به خاستگاه‌ رمان‌های براتیگان و نقد آثار او با توجه به ژانری که به آن‌ها وابسته‌اند، یعنی ادبیات پسامدرن، پرداخته شود. در این یادداشت می‌کوشم تا با بیان بسیار مختصر پاره‌ای از ویژگی‌های پسامدرنیستی جدیدترین رمانی که از براتیگان در ایران منتشر شده است، یعنی «پس باد همه‌چیز را با خود نخواهد برد»، و نیز اشاراتی به این مشخصه‌ها در دیگر نوشته‌های نویسنده، دریچه‌ای کوچک به فهم به‌تر جهان داستانی او بگشایم.

فردگرایی و بیگانگی

کاراکترهای اصلی رمان «پس باد...» کاراکترهایی بیگانه، حاشیه‌ای و دور از اجتماع هستند. راوی داستان، که شخصیت اصلی آن نیز هست، انسانی است فردگرا که غالب اوقات خود را تنها و در کنار یک برکه‌ سپری می‌کند و یا به گشت‌وگذار در اطراف منزل‌شان می‌گذراند. دیگر کاراکترها ـ سرایدر شادخوار کارخانه‌ی چوب‌بری، پیرمرد ساکن در کنار برکه، زن و شوهری که هر شب در کنار برکه اطراق می‌کنند و پسربچه‌ی مقتول (دیوید) ـ نیز همه منزوی و جدا از مردم هستند. درواقع، غالب کاراکترهای اصلی رمان‌های مهم براتیگان ـ از جمله «صید قرل‌آلا در آمریکا»، «در قند هندوانه» و «در رویای بابل» ـ و تعداد قابل توجهی از کاراکترهای فرعی‌ و نیز شخصیت‌های داستان‌های کوتاه‌اش، به‌نوعی این ویژگی را دارند.

برای تبیین این ویژگی پسامدرنیستی لازم است به دهه‌های آغازین قرن بیستم و زمان پیدایش رمان‌های مدرنیستی بازگردیم. با تحولات سریع و چشم‌گیری که در آغازین سال‌های قرن بیستم اتفاق افتاد و به دنبال آن افروخته‌شدن شعله‌های جنگ بزرگ اول و جنگ بزرگ دوم، که میلیون‌ها انسان را به کام مرگ فرستاد و دستاوردهای فرهنگی بشر را نابود کرد، آرمان جمعی انسان‌ها چون حبابی می‌ترکد.

رمان‌نویس مدرن به‌شدت احساس سرخوردگی می‌کند و «ناگزیر به دنیای درونی خود پناه می‌برد تا بل‌که از این طریق بتواند مجموعه‌ی جدیدی از ارزش‌های سنت‌شکن را بیافریند... رویگردانی از ارزش‌های عمومی موجود در جامعه همچنین به مفهوم به رسمیت شناختن تنهایی و تک‌افتادگی انسان به منزله‌ی واقعیتی در زندگی مدرن و بازآفرینی آن در زندگی شخصیت‌های رمان است» (گفتمان نقد، حسین پاینده، ص ۱۰). می‌توان از تعداد بی‌شماری قهرمان مدرن نام برد که مصداق بارز این تک‌افتادگی هستند. «مورسو»، قهرمان رمان «بیگانه» نوشته‌ی آلبر کامو از شاخص‌ترین آن‌هاست.

این خصیصه از مشترکات مدرنیسم و پسامدرنیسم است. کاراکتر آثار پسامدرنیستی نیز همچون اسلاف مدرن خود، و البته به گونه‌ای رادیکال‌تر، تنها و ضداجتماعی است. شاید تعبیری که «لویی فردینان سلین» در رمان «L’Eglise» به کار برده است دقیقاً درباره‌ی این کاراکتر صدق کند: «او انسانی است بدون اهمیت گروهی، فقط یک فرد است». یا حتا می‌توانیم از تعبیر «ژان پل سارتر» بهره بگیریم و بگوییم که «دیگری» برای شخصیت پسامدرن، به‌معنای واقعی کلمه، «دوزخ» است.

ریچارد براتیگان به خوبی از عهده‌ی بازآفرینی این شخصیت، که به قول زیگموند فروید اسیر «ملالت‌های تمدن» است، برآمده است. شاید کمی عجیب به نظر آید اما، به اعتقاد نگارنده، داستان‌های پسامدرنیستی براتیگان واجد رگه‌هایی از نوعی رمانتیسیسم نیز هستند. «بازگشت به طبیعت» اصل مهم رمانتیک‌ها بود. قهرمان‌های بیگانه و جمع‌گریز براتیگان غالباً اوقات خود را به سفر و گشت‌وگذار در طبیعت می‌گذرانند و از جامعه دوری می‌کنند و فضای داستان‌های او نیز محیط بیرون و طبیعت زیباست. مثلاً در داستان «صید قزل‌آلا در آمریکا» مدام با تصویرهای دل‌نشینی از رودخانه‌های مختلف و چشم‌اندازهای جذاب طبیعی و وصف وسوسه‌برانگیز ماهی‌گیری موجه‌ایم. یا تعدادی از داستان‌های مجموعه‌ی «انتقام چمن» روایت مستندوار وقایع کودکی براتیگان در طبیعت «تاکوما» و خاطرات شکارها و ماهی‌گیری‌های اوست.

بخش عمده‌ی رمان «پس باد...» نیز در دامن طبیعت ـ برکه و باغ‌های زیبای میوه ـ اتفاق می‌افتد. شاید بتوان این‌طور گفت که براتیگان با خلق شخصیت‌های تک‌افتاده و غیراجتماعی، در کنار ستایش از زیبایی‌های بی‌پایان طبیعت، نشان می‌دهد انسان به‌ظاهر پیش‌رفته‌ی مدرن و پسامدرن تا چه حد از اصل خویش دور افتاده و درگیر نابه‌سامانی‌های گوناگون شده است.

اتصال کوتاه

رمان کلاسیک، و گونه‌های زیادی از رمان مدرن، در پی بازآفرینی، تا حد ممکن نعل به نعل، واقعیت بودند. نقد سنتی نیز به این موضوع بسیار اهمیت می‌داد و تخطئی نویسنده از واقعیت جهان بیرون ضعف داستان تلقی می‌شد. از این جهت نویسنده می‌کوشید تا حد ممکن داستانی بیافریند که «واقعی» باشد و مرز بین واقعیت و خیال را درنوردد.

رمان‌نویسان پسامدرن سنت‌شکنی و بدعت‌گزاری کردند. آن‌ها دیگر نمی‌خواستند خواننده را با توهم واقعیت بفریبند، به همین دلیل، به ‌شیوه‌ای نو، که «دیوید لاج» آن‌را «اتصال کوتاه» می‌نامد، روی آوردند و به این طریق خواننده را به برداشت تازه از واقعیت و خود «رمان» دعوت کردند. اتصال کوتاه اصطلاحی در الکترونیک است و به اتصال دو نقطه از مدار که نباید به هم متصل باشند، گفته می‌شود. اتصال این دو نقطه باعث اختلال در کار مدار می‌شود.

از مهم‌ترین شیوه‌‌های ایجاد اتصال کوتاه در متن، شیوه‌ای است که فرمالیست‌های روس آن‌را «آشکارسازی شگرد» می‌نامیدند و آن عبارت است از صحبت درباره‌ی روش‌های داستان‌پردازی و عناصر داستان در خود داستان.

باید توجه کرد که در بین رمان‌های مدرنیستی و حتا کلاسیک هم نمونه‌هایی از شیوه‌ی «آشکارسازی شگرد» دیده می‌شود و این‌کار «اختراع» پسامدرن‌ها نیست. به‌عنوان نمونه، در رمان قرن نوزدهمی «سرخ و سیاه» نوشته‌ی استاندال نویسنده در چندین جا وارد روند داستان می‌شود و توضیحاتی به خواننده ارائه می‌کند. این شیوه در رمان «ژاک قضا و قدری و ارباب‌اش» نوشته‌ی دنی دیدرو، که از امهات آثار عصر روشنگری در فرانسه است، نیز دیده می‌شود. با وجود این، پست‌مدرن‌ها بودند که این شیوه را نهادینه کردند و به‌طور گسترده و به‌عنوان یک شگرد هدف‌مند به کار بستند.

در این شیوه، که یکی از تکنیک‌های پرکاربرد داستان‌های پسامدرنیستی است، مدام به خواننده گوشزد می‌شود در حال خواندن «داستان» است. به این طریق و نیز با شگردهای دیگر، از جمله «عدم انسجام» که در ادامه‌ی یادداشت از آن سخن خواهیم گفت، سعی می‌شود سردرگمی و بی‌نظمی این آثار به‌عنوان نمادی از جهان چندپاره و بی‌منطق در عصر کنونی درنظر گرفته شود. شاید لازم به گفتن نباشد اما نه همه‌ی رمان‌هایی که «آشکارسازی شگرد» دارند پست‌مدرن هستند و نه همه‌ی رمان‌های پست‌مدرن از این شیوه بهره می‌گیرند.

براتیگان از زمره‌ی نویسندگان پسامدرنی است که «اتصال کوتاه» و به‌خصوص «آشکارسازی شگرد» را در غالب آثارش، از جمله همین رمان «پس باد ...»، به کار گرفته است. البته در رمان «پس باد...» این شیوه به‌صورت غیر مستقیم و زیرکانه‌تر استفاده شده است. راوی داستان اکنون مردی ۴۴ ساله است و دارد خاطرات سال‌های دور، زمانی که نوجوانی ۱۲ ساله بوده، را می‌نویسد. او روزی از یک مغازه‌ی اسلحه‌فروشی تعدادی گلوله می‌خرد و با دوست‌اش «دیوید» برای شلیک‌کردن به سیب‌ها به یک باغ متروکه می‌رود. آن‌جا او به قصد شلیک به یک طاووس گلوله‌ای درمی‌کند اما گلوله به دیوید، که در پس درختان مستتر شده، می‌خورد و او را می‌کشد. به این ترتیب کودکی راوی به پایان می‌رسد.

در روایت راوی ما مدام با پرش‌های زمانی، فاصله‌گذاری و به بازی‌گرفتن خواننده مواجه‌ایم. به‌عنوان مثال، راوی برای روایت صحنه‌ای که زن و شوهر برکه‌نشین به دریاچه می‌رسند، چندین و چند صفحه خواننده را منتظر می‌گذارد و مدام به او می‌گوید که صبر کند تا بعد از ارائه‌ی فلان اتفاق ادامه‌ی آن ماجرا را بخواند! یا از همان اول به ما می‌گوید با این‌که خواهرانی داشته اما قرار نیست در این داستان از خواهران او سخنی به میان آید.

این تکنیک، همان‌طور که گفته شد، در داستان‌های دیگر براتیگان نیز دیده می‌شود. از جمله در رمان «در قند هندوانه» که در همان صفحات نخست آن فهرستی از موضوعاتی که قرار است رمان به آن‌ها بپردازد، به خواننده ارائه می‌شود! در رمان «صید قزل‌آلا در آمریکا» عکسی که روی جلد کتاب چاپ شده، تصویری از براتیگان و معشوقه‌اش «مایکلا کلارک لوگراند» در کنار مجسمه‌ی «بنجامین فرانکلین» در سان‌فرانسیسکو، جزء مهمی از رمان است و بارها در فصول مختلف کتاب به آن اشاره و از آن استفاده می‌شود. نکته‌ای که می‌توان آن‌را، به‌واسطه‌ی حضور نویسنده در متن، نمونه‌ی دیگری از «اتصال کوتاه» در نظر گرفت.

عدم انسجام

برای تبیین به‌تر «عدم انسجام» بد نیست باز هم سری به مهم‌ترین رمان براتیگان، «صید قزل‌آلا در آمریکا»، بزنیم. فصل‌های متعدد این رمان در ظاهر هیچ ارتباط خاصی با هم ندارند و در آن گاه به تکه‌هایی کاملاً غیر داستانی و عجیب و غریب برخورد می‌کنیم، مثل فصل «روش دیگری برای درست کردن کچاپ گردو».

این چندپارگی مقدمه‌ی خوبی است برای ورود به بحث «عدم انسجام» در آثار پسامدرنیستی و به‌ویژه نوشته‌های ریچارد براتیگان. در رمان‌های مدرنیستی «انسجام رمان تلاشی بود برای جبران از هم‌گسیختگی زندگی. حال آن‌که رمان‌نویس پسامدرن تعمد دارد آشوب‌زدگی و از هم‌گسیختگی زندگی را به ادبیات تسری دهد. به‌اعتقاد رمان‌نویس پسامدرن دنیای معاصر واجد وحدت و انسجام نیست بل‌که چندپاره و مشتت است و به‌ترین شکل پرداختن به این دنیای متشتت نوشتن رمانی است که خود از قطعات چندپاره و ظاهراً نامرتبط تشکیل شده باشد» (همان، ص ۱۳).

رمان‌نویسان پسامدرن زندگی معاصر بشر را یک زندگی آشفته و بی‌انسجام می‌دانند و درست به همان دلیل که از اتصال کوتاه استفاده می‌کنند ـ یعنی عدم فریب خواننده و برخورد صادقانه با او در رابطه با داستان ـ از نظم و ساختار مشخص در نوشته‌های خود گریزان‌اند (آیا بازآفرینی منظم یک جهان بی‌نظم دروغ‌ گفتن به خواننده نیست؟).

تجلی این «عدم انسجام» در رمان «پس باد ...» نیز به خوبی قابل رویت است. تصاویر و اتفاقات این داستان به‌گونه‌ای ناپیوسته و تکه‌تکه به خواننده ارائه می‌شوند. تو گویی چون قطعات یک پازل که نویسنده جای راستین هر یک را می‌شناسد اما عامدانه هر یک را در جای غیرواقعی خود قرار داده تا به این شیوه به هدفی خاص رهنمون شود.

اگر بخواهیم نگاه جامعه‌شناختی به رمان «پس باد...» داشته باشیم، می‌توانیم قطعه‌قطعه و پراشیده بودن ساختار روایی این رمان را نمادی از از پریشانی جامعه‌ی آمریکا در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم بدانیم. از این لحاظ، «پس باد...» واجد نوعی هماهنگی فرم و محتواست. البته عدم انسجام در رمان «پس باد...» به‌نوعی با چینش و پرداخت تصاویر و فضاها پرداخت شده و با عدم انسجام رمانی مثل «صید قزل‌آلا در آمریکا»، که سراسر به‌صورت تکه‌های کوتاه و نامنسجم است، تفاوت دارد.

طنز و تشبیهات اغراق‌آمیز

دیگر ویژگی داستان‌های پسامدرنیستی که در رمان «پس باد...» هم دیده می‌شود افراط است. این افراط به شیوه‌های مختلفی در این نوع داستان‌ها نمود پیدا می‌کند. بارزترین جلوه‌ی نگاه افراطی در آثار براتیگان انتخاب پلات‌های بدیع و بعضن کمیک و گروتسک و نیز استفاده از تشبیهاتی است که به‌گونه‌ای افراطی آشنایی‌زدا هستند.

کافی است پس از خواندن رمان «پس باد...» لحظاتی درباره‌ی پلات آن تعمق کنیم. این پلات که در حقیقت ماجرای یک قتل است آن‌چنان بدیع پرداخت شده و از چنان زاویه‌ی غریبی به آن نگریسته شده است که مرز تراژیک و کمیک بودن آن قابل تشخیص نیست و ای بسا خوانندگانی که پس از مطالعه‌ی صحنه‌ای که راوی به جای دیوید به طاووس شلیک می‌کند و او را از پای درمی‌آورد، خندیده باشند!

این پلات‌های خاص در دیگر آثار براتیگان نیز دیده می‌شوند. پیرزنی که سایه‌ی یخچال را در حساب بانکی‌اش می‌گذارد (داستان «مشکلات پیچیده‌ی بانکی»)، مردی که جای لوله‌های ساختمان منزل‌اش را با کتاب شعر پر می‌کند (داستان «ادای احترام به باشگاه جوانان مسیحی سان‌فرانسیسکو») و شرکتی که سایه‌ی مشتری را به‌عنوان گرو برای بازپرداخت بدهی نگه می‌دارد (داستان «پرنده‌های وحشی بهشت»)، هر سه از کتاب «انتقام چمن»، نمونه‌های دیگری از پلات‌های با طنز افراطی براتیگان هستند.

نکته‌ی دیگر تشبیهات براتیگانی است که آن‌ها هم غالباً در نهایت زیاده‌روی و افراط هستند. اگر تشبیهات براتیگانی را با دید صنعت تشبیه در ادبیات فارسی بنگریم باید گفت که «وجه شبه» در این تشبیهات در خیال‌انگیزترین شکل ممکن است و گاه براتیگان، به شیوه‌ی پسامدرن‌ها، به‌حدی در تشبیه اغراق می‌کند که پیداکردن وجه شبه غیرممکن می‌شود. فقط براتیگان است که می‌تواند پاییز را به ترن هوایی، چشم‌ها را به بندکفش یک هارپیسکورد، آباژور را به سیب‌زمینی آب‌پز و شکل یک بستنی را به کلاه کافکا تشبیه کند!

در رمان «پس باد...» با نمونه‌های فراوانی از این تشبیه‌ها و توصیف‌ها مواجه‌ایم. می‌توان به این مساله با این نگرش برخورد کرد که برجسته‌سازی دال‌ها در آثار پسامدرنیستی راهی است برای به مکث و تامل واداشتن مخاطب و دعوت به پایین‌آوردن سرعت خوانش و بالابردن سطح تعمق و ادراک. هنر براتیگان این است که در عین استفاده از چنین تکنیک‌هایی ریتم جذاب داستان‌های‌اش را حفظ می‌کند. نه آن‌قدر زیاده‌روی می‌کند که خواننده دلزده شود و نه آن‌قدر بی‌توجهی که از خاستگاه آثار و ژانری که نوشته‌های‌اش به آن‌ها تعلق دارند دور شود.

در نوشته‌های براتیگان ویژگی‌های دیگر پسامدرنیستی از جمله اقتباس و تلفیق ژانرها (به‌عنوان نمونه ژانر ادبیات پلیسی در رمان «در رویای بابل» یا ژانر رمان تاریخی در «سقط جنین») و عدم‌ قطعیت (براتیگان برای یکی از رمان‌های‌اش پنج فرجام مختلف نوشته است!) نیز دیده می‌شود که البته در رمان «پس باد...» نمود چندانی ندارند.

در پایان، بد نیست اشاره‌ای هم به ترجمه‌ی فارسی رمان «پس باد...» داشته باشیم. این کتاب چهارمین رمان و پنجمین نوشته‌ی داستانی است که از براتیگان به فارسی منتشر می‌شود اما برای اولین‌بار در آن پیش‌نهاد تازه‌ای برای ترجمه‌ی آثار این نویسنده‌ی آمریکایی به‌طور عملی ارائه شده است. در نوشته‌های مختلف خوانده‌ایم که آثار براتیگان در زبان اصلی لحنی خودمانی، غیر فاخر، و به‌معنای مثبت آن، عامیانه دارند. «حسین نوش‌آذر» در ترجمه‌ی رمان «پس باد همه‌چیز را با خود نخواهد برد»، برخلاف مترجمان قبلی براتیگان، از فارسی محاوره‌ای و شکسته بهره برده و جالب این‌جاست که این نثر به ساختن اتمسفر داستان یاری رسانده و درواقع متن ترجمه را به حال و هوای متن اصلی اثر نزدیک‌تر کرده است.

با انتشار «پس باد همه‌چیز را با خود نخواهد برد» رمان مهم دیگری از براتیگان در اختیار دوست‌داران فارسی‌زبان این نویسنده و ادبیات پسامدرن قرار گرفته است. به نظر می‌رسد، با توجه به وضعیت کنونی ممیزی، انتظار برای انتشار دیگر رمان‌های خواندنی براتیگان، نظیر «سقط جنین»، فعلاً انتظاری عبث باشد و مخاطبان کم‌شمار ادبیات داستانی باید به همین پنج کتاب چاپ شده از نویسنده‌ی محبوب‌شان قناعت کنند.